નરસિંહ મહેતાના કૉપીરાઇટ્સ

નિબંધ

ઘનશ્યામ ઠક્કર

Go to Page-1

Page-2

પણ એક વાત સ્પષ્ટ છે, કે તે અરસામાં (ઓછામાં ઓછું કૉપીરાઈટના સંદર્ભમાં) નૈતિક  ધોરણ ઊંચું હશે. અત્યારે ગુગલયુગમાં, અને ભાઈ શ્રી વિનય ખત્રી  જેવા 'શેરલોક હોમ્સ ઑફ ઇન્ટર્નેટ'ની હયાતીમાં પણ લોકો કૉપીરાઇટનો છડેચૉક, બેધડક ભંગ કરવાની હિમ્મત કરી શકે છે. એ જમાનામાં વર્તમાન પત્રો નહીં. છાપેલાં પુસ્તકો નહી, બળદગાડી અને ઘોડા સિવાય બીજાં વાહનો નહીં. પચીસ માઇલ એટલે જાણે 'યુરોપથી અમેરિકા'. ગીતો માત્ર સ્થાનિક વિસ્તારોમાં લોકમુખે પ્રચલિત થાય. કોઈ મુસાફર કૉપીમારું અ-કવિ લાંબી, સાહસિક મુસાફરી કરી જૂનાગઢની મુલાકાતે આવ્યો હોય અને 'વૈશ્નવજન' સાંભળે, તો દેશમાં જઈ. છેલ્લી પંક્તિ બદલી ભજન પોતાના નામે જાહેર કરી શકે. “ભણે ‘શંકરિયો’ તેનું દરશન કરતાં’ કે પછી ચરોતરમાંથી કોઈ “ભણે ‘અરજણિયો’ તેનું દરશન કરતાં”, એન્ડ સો ઓન.... કે પછી ‘'બાઈ ‘ચંપા’ કે પ્રભુ ગિરિધર નાગર”,….. '’કહત ‘ચતુરા’, સુનો ભાઈ સાધો”……. '”ધનજી’ ઇસ સંસારમેં ભાતભાત કે લોગ’’. તદ્દ્ન સહેલું!!

પણ તોય આપણે આ રચનાઓને (બહુધા) મૂળ સર્જકના સર્જન તરીકે ઓળખીએ છીએ, તે કવિઓનું અને આપણા સૌનું સદ્ભાગ્ય છે.

બ્લૉગજગતમાં તમારે તમારું નામ તરતું મૂકવાની અદમ્ય ઇચ્છા હોય, અને તમારી પાસે ઓરિજિનલ કશું ન હોય, તો થોડા 'કૉમન-સેન્સ' નિયમો તો પાળવા જ. કોઈ કડક સર્જક તમારી પાછળ નહીં પડે તેની ખાતરી તો નથી આપતો, (સારું જાવ.....નરસિંહ મહેતા તમારી પાછળ નહીં આવે તેની હું ખાતરી આપું છું); પણ મોટેભાગે કોઈ તમને ચૅલેન્જ નહીં કરે.

1. રચનાને અડકીને મૂળ સર્જકનું નામ અવશ્ય લખવું. ક્યારે ય બીજાની રચના તમારે નામે ન મૂકવી, કે બીજાના નામે ન મૂકવી, કે નામ વિના ન મૂક્વી (એવો આભાસ ઉભો થાય કે આ તમારી કવિતા છે.)  એ કૉપીરાઈટનો સૌથી મોટો ગુંનો છે.
2. બને તો ખૂબ જ જાણીતા સર્જકોનું સાહિત્ય રજા વિના મૂકવું. નવોદિત લેખકોને એક વાર પૂછી જોવું. મોટે ભાગે કોઈ ના નહીં પાડે.
3. જો રજા વિના લીધેલી કૃતિ હોય, તો બને ત્યાં સુધી 'કૉમેંટ સેક્ષન' બંધ રાખવું. અથવા જો કૉમેંટ વિભાગ ખુલ્લો રાખો તો નેગેટીવ કૉમેંટ બ્લૉક કરવી. મેં જોયું છે ક્યારે ક રમેશપારેખ કે જવાહર બક્ષી જેવા ધુરંધર કવિઓની ઉચ્ચ કક્ષાની પંક્તિઓ પર તદ્દ્ન અણઘડ વાચકોએ અસાહિત્યિક, મુર્ખામી ભરી કૉમેંટો લખી છે. સૌ પ્રથમ તો વિવેચક બનવું ખૂબ જ કઠિન છે. તમને પંક્તિ, કે આખું કાવ્ય ગમે તો 'સરસ' જેવા કાનો-માત્ર વિનાના ત્રણ અક્ષર પૂરતા છે. પણ બે-ચાર રૂપાળા, અઘરા શબ્દોને કઢંગી રીતે ગોઠવી વિવેચક બનવાનો દેખાવ ન કરવો. એમાં સર્જકનું અપમાન છે. અને તમે હાસ્યાસ્પદ દેખાશો તે નફામાં!
4. સર્જકને વાંધો ઉઠાવવાની સગવડ પૂરતું તમારું ઇ-મેઈલ એડ્રેસ છાપો. જો તે તમને પોસ્ટ દૂર કરવાનું કહે તો પવનવેગે તેને દૂર કરો, નહીં તો કદાચ તમારો બ્લૉગ દૂર થઈ જશે

ક્યારેક કહેવાતી 'સભ્ય સોસાયટી' સાચી અને આભાસી ખ્યાતી વચ્ચે તફાવત સમજતી નથી. (યુ.કે.ના પ્રિન્સે રોયલ કુટુંબમાં પેદા થવા સિવાય કશી સિધ્ધિ પ્રાપ્ત કરી નથી, પણ તેને ઘણા દેશોના ચૂટાએલા વડાપ્રધાનો કરતાં વધારે મહત્વ મળે છે!) તેથી અમુક માણસોને કોઇ પણ સારભૂત સિદ્ધિ (Substantive achievement)માં રસ રહેતો નથી. કારણ કે તેમાં મહેનત કરવી પડે છે.

આ નાનકડી વાતની પૂર્ણાહુતિ કલાપીની જાણીતી (મારી પ્રિય) પંક્તિથી કરું છું:

'સૌંદર્યો પામતાં પહેલાં, સૌંદર્ય બનવું પડે.'

Posted by

Ghanshyam Thakkar

કવિ ઘનશ્યામ ઠક્કર